Hasankeyf'e bir umut daha projeden İsviçre bankası çekildi

Hasankeyf / Atlas Dergisi Arşivi

Tarihi Hasankeyf'i sular altında bırakacağı için tartışma yaratan Ilısu baraj projesinin en önemli finansörlerinden İsviçre bankası Zürcher Kantonalbank (ZKB) projeden çekildi. Banka sözcüsü Urs Ackermann, çekilmenin nedenine ilişkin bilgi vermezken, bunda sivil toplum örgütlerinin baskısının etkili olduğu belirtiliyor.

Dicle Nehri üzerine yapılacak olan Ilısu Barajı, Hasankeyf'i ve Dicle Nehri boyunca uzanan doğal yaşam ortamını olumsuz etkileyeceği için tartışma yaratıyor. 1.2 milyar euroluk bütçesi olan projenin finansmanı İsviçre, Avusturya ve Almanya hükümetlerinin onayı ile yurt dışından sağlanacak. İhracat garantisi üç hükümet tarafından Mart 2007'de onaylanmasına karşın, projenin fiilen başlaması için gerekli olan sözleşmeler henüz imzalanmadı.

Vakıf etkili oldu
Projeden çekildiğini dün açıklayan İsviçreli ZKB haziran ayı boyunca sivil toplum kuruluşlarının yoğun protestosuyla karşılaştı. Bankanın bazı müşterilerinin ZKB ile iş ilişkilerine son vereceklerine yönelik tepkileri ve İsviçre'deki sivil toplum kuruluşlarının baskıları nedeniyle ZKB'nin bu kararı aldığı belirtiliyor. Geçen ay içinde banka ile görüşen Doğal Hayatı Koruma Vakfı'nın (WWF) İsviçre şubesi, projeyi ekolojik açıdan uygun bulmadığını banka yetkililerine aktardı. Banka ile çevre ortaklığı çalışmalarında bulunan WWF, Ilısu projesinde yer alınmaması talebinde bulundu.

İsviçre Kredi Ajansı (SERV), ZKB'nin çekilmesine rağmen projenin İsviçre hükümeti tarafından ihracat garantisi aldığını ve bu kararın geçerli olduğunu söylüyor. Projenin finansmanının bankalardan oluşan bir konsorsiyum tarafından sağlanacağını ve bu konsorsiyum içinde hangi bankaların olacağının SERV sorumluluğunda olmadığı açıklanıyor.

Başka bir banka
Konsorsiyumdan ayrılan ZKB yerine başka bir bankanın konsorsiyuma katılması veya ZKB'nin finanse edeceği miktarın konsorsiyum içindeki bir banka tarafından verilmesi seçenekleri üzerinde duruluyor. ZKB'nin konsorsiyum içindeki büyüklüğü ve çekilme sonrasında Ilısu projesinin finansman eksikliği konusunda bilgi verilmiyor. ZKB yerine bir başka bankanın bulunamaması veya finanse edeceği miktarı konsorsiyum içindeki başka bir bankaya aktarılamaması durumunda projenin iptal edilmesinin gündeme gelebileceği belirtiliyor.

Bankalar tarafından oluşan konsorsiyum ortaklarının kim olduğu açıklanmıyor. Bu büyüklükte bir projeyi finanse edebilecek bankaların az olması ise hangi bankaların olduğu sorusunu basitleştiriyor. Bilinen bankalar arasında Avusturya'dan Bank Austria Creditanstalt ve Fransa'dan Societe Generale bulunuyor. Konsorsiyumun içinde Türkiye'den de iki bankanın adı geçiyor.

Ilısu Barajı projesi Türkiye'de de çok sayıda sivil toplum örgütünün tepkisini çekiyor. Atlas dergisi ve Doğa Derneği, Hasankeyf ve Dicle'nin biyolojik çeşitliliğini korumak için baraja karşı kampanya yürütüyor. Barajın durdurulması için, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne de dava açıldı. Mahkeme, Türkiye'den barajla ilgili bilgi istedi.

Hangi şirketler var
Baraj projesinde yerli ve yabancı birçok şirket yer alıyor. Avusturyalı VA Tech, Almanya'dan Zueblin AG, İsviçre'den Alstom, Colenco, Stucky ve Maggia adı geçen yabancı şirketlerden. Türkiye'den projeye katılan şirketler Nurol, Cengiz, Çelikler ve Temelsu. İsviçre hükümeti proje için şirketlerine 225 Milyon Frank garantiyi taahhüt etti. Bu meblağ, projeye katılan İsviçreli firmaların ihale hacminin yüzde 95'ini karşılıyor. Alstom, yaklaşık 165 milyon ile aslan payını istiyor. Alstom, hidroelektrik jeneratörleri, transformatörler ve kumanda sistemleri sevk edecek. Firma bu sayede İsviçre için yılda 290 kişilik istihdam sağlamayı hesaplıyor.

Süreç nasıl işledi
Ağustos 2006'da ihracat onayı verilmemesine rağmen projenin temel atma töreni gerçekleşti. Mart 2007'de İsviçre, Avusturya ve Almanya ihracat kredisi için gerekli olan hükümet onayını verdi. İsviçre, Avusturya ve Almanya onayların yürürlüğe girmesi için Türk hükümetinin bir dizi müeyyide mekanizması içeren sözleşme imzalamasını şart koştu. 15 Haziran 2007, ZKB projeden çekildi.

Kaynak: Referans Gazetesi, 25.06.2007